Hoe werkt de Wet DBA voor ZZP’ers in de zorg?
De Wet DBA regelt wanneer een zelfstandige echt als zzp’er werkt en wanneer er sprake is van een verkapte dienstbetrekking. Voor zzp’ers in de zorg betekent dit concreet: als jij als zorgprofessional structureel werkt zoals een werknemer, zonder echte zelfstandigheid, dan kan de Belastingdienst de samenwerking herkwalificeren als loondienst. Dat heeft fiscale gevolgen voor zowel jou als de opdrachtgever. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over de Wet DBA, schijnzelfstandigheid en wat dit voor jou als zorgprofessional betekent in 2026.
Wat verandert de Wet DBA voor ZZP’ers in de zorg?
De Wet DBA (Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) vervangt de vroegere VAR-verklaring en legt de verantwoordelijkheid voor een correcte arbeidsrelatie bij zowel de zzp’er als de opdrachtgever. Vanaf 2025 handhaaft de Belastingdienst de wet actief, wat betekent dat zorgorganisaties en zzp’ers in de zorg nu daadwerkelijk worden gecontroleerd op schijnzelfstandigheid.
Voor zzp’ers in de zorg is dit een belangrijke ontwikkeling. Waar de handhaving jarenlang werd uitgesteld, is die periode nu voorbij. In 2026 controleert de Belastingdienst actief of de feitelijke werksituatie overeenkomt met een echte zelfstandige opdracht. Dit geldt ook voor sectoren als de GGZ, verslavingszorg en forensische psychiatrie, waar zorgprofessionals vaak langdurig en structureel op dezelfde locatie werken.
De kern van de verandering is dat een papieren overeenkomst niet meer voldoende is. Het gaat om de praktijk: hoe werk je, hoeveel vrijheid heb je, en voor hoeveel opdrachtgevers ben je actief? Die feiten bepalen of jij als zzp’er in de zorg voldoet aan de fiscale regels.
Wanneer ben je als zorgprofessional écht zelfstandig volgens de Wet DBA?
Je bent écht zelfstandig als je werkt zonder gezagsverhouding, op eigen risico en voor meerdere opdrachtgevers. De Belastingdienst kijkt niet alleen naar de overeenkomst, maar naar de dagelijkse praktijk. Drie factoren staan centraal: persoonlijke arbeid, loon en gezag. Als alle drie aanwezig zijn, is er sprake van een dienstbetrekking, ook als je jezelf zzp’er noemt.
Voor zorgprofessionals die als freelancer werken, zijn dit de signalen van echte zelfstandigheid:
- Je werkt voor meerdere opdrachtgevers tegelijk of afwisselend
- Je bepaalt zelf hoe je de zorg uitvoert, binnen de kaders van de opdracht
- Je loopt financieel risico, bijvoorbeeld bij ziekte of uitval
- Je bent niet verplicht om elke opdracht aan te nemen
- De opdrachtgever kan jou niet zomaar vervangen door een andere medewerker in loondienst
- Je investeert zelf in je opleiding, materiaal en zakelijke continuïteit
In de zorg is het lastig om altijd aan al deze criteria te voldoen. Zorgprofessionals werken vaak op vaste tijden, binnen vaste teams en onder protocollen van de instelling. Dat maakt de beoordeling complexer dan in andere sectoren. Het is verstandig om je situatie regelmatig te toetsen, zeker als je langdurig bij dezelfde zorgorganisatie werkt.
Wat zijn de risico’s van schijnzelfstandigheid in de zorg?
Schijnzelfstandigheid in de zorg houdt in dat een zorgprofessional formeel als zzp’er werkt, maar feitelijk functioneert als werknemer. De risico’s zijn groot: de Belastingdienst kan de arbeidsrelatie met terugwerkende kracht herkwalificeren, wat leidt tot naheffingen van loonbelasting en premies voor zowel jou als de opdrachtgever.
De gevolgen voor de zzp’er in de zorg kunnen zijn:
- Terugbetaling van ten onrechte genoten belastingvoordelen
- Verlies van zelfstandigenaftrek en MKB-winstvrijstelling
- Boetes bij opzettelijke of herhaalde overtredingen
- Reputatieschade bij zorgorganisaties die je niet meer mogen inzetten als zzp’er
Voor zorgorganisaties zijn de gevolgen minstens zo ingrijpend. Zij kunnen worden aangesproken voor de afdracht van loonheffingen en sociale premies, soms over meerdere jaren. Instellingen in de GGZ en forensische psychiatrie zijn zich hier steeds bewuster van en stellen strengere eisen aan de zzp-constructies die zij aangaan.
Het risico van schijnzelfstandigheid is in de zorg groter dan in veel andere sectoren, omdat zorgprofessionals vaak ingebed zijn in vaste teams, werken met vaste roosters en handelen binnen strikte protocollen van de instelling. Dat zijn kenmerken die eerder wijzen op een dienstbetrekking dan op een vrije opdracht.
Hoe werkt een modelovereenkomst voor ZZP’ers in de zorg?
Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst goedgekeurde contractvorm die aantoont dat er geen sprake is van een dienstbetrekking. Voor zzp’ers in de zorg biedt zo’n overeenkomst zekerheid, maar alleen als de praktijk ook daadwerkelijk overeenkomt met wat er op papier staat.
De Belastingdienst heeft meerdere modelovereenkomsten gepubliceerd die ook voor de zorgsector bruikbaar zijn. Je kunt kiezen voor een algemene modelovereenkomst of een sectorspecifieke variant. Belangrijk is dat beide partijen, de zorgprofessional en de opdrachtgever, de overeenkomst correct naleven in de dagelijkse praktijk.
Een modelovereenkomst biedt geen automatische bescherming. Als de feitelijke samenwerking niet overeenkomt met de afspraken in het contract, dan heeft de overeenkomst geen waarde bij een controle. De Belastingdienst kijkt altijd naar de werkelijkheid. Zorg er dus voor dat je als zzp’er in de zorg ook in de praktijk zelfstandig opereert: neem niet elke opdracht aan, werk voor meerdere opdrachtgevers en zorg dat je je werkwijze zelf invult.
Wat is het verschil tussen detachering en ZZP in de zorg?
Bij detachering werk je als zorgprofessional via een bemiddelingsbureau, waarbij je in dienst bent bij dat bureau en wordt uitgeleend aan een zorgorganisatie. Als zzp’er werk je als zelfstandige ondernemer, op eigen risico en zonder dienstverband. Het verschil zit in wie de werkgeversverantwoordelijkheid draagt en hoe de fiscale en juridische risico’s zijn verdeeld.
Detachering in de zorg
Bij detachering heeft het bemiddelingsbureau de werkgeversrol. Jij als zorgprofessional hebt recht op loon, vakantiedagen en doorbetaling bij ziekte. Het bureau draagt de loonheffingen af en zorgt voor de administratieve verplichtingen. Dit geeft zekerheid, maar ook minder vrijheid dan werken als zzp’er. Voor zorgprofessionals die liever niet alle ondernemersrisico’s dragen, is detachering een aantrekkelijke optie.
ZZP in de zorg
Als zzp’er in de zorg ben je zelf verantwoordelijk voor je administratie, belastingaangifte, verzekeringen en pensioenopbouw. Je hebt meer vrijheid in het kiezen van opdrachten en het bepalen van je tarief, maar je draagt ook alle financiële risico’s zelf. De Wet DBA is specifiek van toepassing op zzp-constructies: als jouw situatie te veel lijkt op loondienst, kan de Belastingdienst ingrijpen.
Veel zorgprofessionals kiezen bewust voor een van de twee vormen op basis van hun persoonlijke situatie. Wil je zekerheid en minder administratieve rompslomp? Dan past detachering beter. Wil je maximale flexibiliteit en ben je bereid het ondernemersrisico te dragen? Dan is zzp de logische keuze, mits je voldoet aan de eisen van de Wet DBA.
Waar moet je op letten bij een opdracht als ZZP’er in de zorg?
Als zzp’er in de zorg moet je bij elke nieuwe opdracht toetsen of de samenwerking voldoet aan de fiscale regels rondom zelfstandigheid. Kijk niet alleen naar het tarief en de locatie, maar ook naar de manier waarop je werkt, hoeveel zeggenschap de opdrachtgever heeft en of je echt als zelfstandige functioneert.
Let op de volgende punten voordat je een opdracht aanvaardt:
- Gezagsverhouding: Geeft de opdrachtgever directe instructies over hoe je je werk uitvoert? Dan kan er sprake zijn van een dienstbetrekking.
- Exclusiviteit: Word je gevraagd om uitsluitend voor één organisatie te werken? Dat is een risicosignaal voor schijnzelfstandigheid.
- Vervanging: Mag je jezelf laten vervangen door een andere zorgprofessional? Echte zelfstandigheid impliceert dat je dit kunt regelen.
- Duur van de opdracht: Een langdurige opdracht bij dezelfde organisatie verhoogt het risico op herkwalificatie als dienstbetrekking.
- Overeenkomst: Gebruik een goedgekeurde modelovereenkomst en zorg dat de praktijk overeenkomt met de afspraken.
- Meerdere opdrachtgevers: Werk je voor meerdere zorgorganisaties? Dat versterkt je positie als zelfstandige.
Het is ook verstandig om regelmatig je situatie te laten beoordelen door een boekhouder of belastingadviseur die ervaring heeft met de zorgsector. De fiscale regels rondom zzp in de zorg zijn complex en veranderen regelmatig.
Hoe wij je als zorgprofessional ondersteunen bij flexibel werken
Werken als zorgprofessional via detachering is voor veel mensen een slimme manier om flexibel te werken zonder de risico’s van het zzp-schap. Bij Uitstekend Personeel verbinden wij betrokken zorgprofessionals met zorgorganisaties in de GGZ, verslavingszorg, forensische psychiatrie, jeugdzorg en gehandicaptenzorg, op een manier die voor jou werkt.
Wat wij voor je regelen:
- Persoonlijke begeleiding bij het vinden van een opdracht die past bij jouw vakgebied en ambities
- Transparante afspraken over tarieven, inzet en werkwijze
- Toegang tot meer dan 200 zorglocaties in Nederland
- Korte communicatielijnen en 24/7 bereikbaarheid als er iets speelt
- Aandacht voor wie je bent, niet alleen wat je kunt
Of je nu kiest voor flexibele inzet of een langdurige samenwerking, wij zorgen voor een match die klopt op inhoud én karakter. Bekijk onze zorg vacatures en ontdek welke opdrachten er nu beschikbaar zijn. Wil je eerst kennismaken? Neem contact met ons op en we denken graag met je mee.
